U prepunom dvorištu Muzeja Hajduk Veljka, na letnjoj sceni, sinoć, 9. septembra 2025. godine od 19 sati, održana je promocija drugog dopunjenog izdanja monografije “Vrelo – Šarkamen kod Negotina, tetrarhijska rezidencija Maksimina Daje” autora MA Gordana Janjića, dr Sofije Petković i dr Igora Bjelića.
Direktorka Muzeja Krajine, Vesna Stanković, istakla je u uvodnom obraćanju da je Muzej Krajine upriličio štampu ove značajne publikacije i njenu promociju upravo ove 2025. godine koja je proglašena za godinu arheologije i u kojoj se obeležava jubilej – 160 godina od prvih arheoloških iskopavanja u Srbiji sa željom da se što više sazna u javnosti o vrednosti i značaju ovako značajnog arheološkog lokaliteta kao što je Vrelo – Šarkamen, kao i važnosti njegovog daljeg istraživanja, konzervacije i promocije.
Pred mnogobrojnom publikom i u prijatnom ambijentu, autori MA Gordan Janjić, arheolog savetnik Muzeja Krajine, dr Sofija Petković, naučni savetnik Arheološkog instituta u Beogradu i rukovodilac projekta arheoloških istraživanja carske palate Vrelo – Šarkamen i dr Igor Bjelić, naučni saradnik Arheološkog instituta u Beogradu, veoma nadahnuto i zanimljivo govorili su o dugogodišnjim istraživanjima na Šarkamenu, o svojim utiscima, zapažanjima, iznenađenjima i misterijama koje čekaju da budu otkrivene. Moderator programa bila je dr Marija Jović, naučni saradnik Arheološkog instituta u Beogradu.
U ovoj publikaciji autori nas vode kroz istorijat dugog traganja arheologa za razlozima za izgradnju kompleksa na Šarkamenu. Uz iznošenje pred javnost najnovijih rezultata arheoloških istraživanja i arhitektonskih ispitivanja, koja već godinama zajedno preduzimaju Arheološki institut iz Beograda Arheološki institut, Beograd i Muzej Krajine u Negotinu. Pažljive analize načina gradnje i korišćenih materijala dozvolile su donošenje mnogih značajnih zaključaka o razlozima za gradnju kompleksa na Šarkamenu, njegovom značaju i vremenskom okviru tokom koga je upotrebljavan.
Arheološko nalazište Vrelo-Šarkamen nalazi se na levoj obali Vrelske reke, u mestu zvanom Vrelo, šest kilometara zapadno od sela Šarkamen, koje je od Negotina, udaljeno dvadesetak kilometara. Utvrđeni rezidencijalno-memorijalni kompleks datira s početka 4. veka i pripisuje se tetrarhu Rimskog carstva, Maksiminu Daji (305-313. godine).
Vrelo – Šarkamen kao arheološki lokalitet ima lokalni, regionalni, nacionalni, ali međunarodni značaj kao jedinstveni spomenik rimske istorije i antičkog graditeljstva, sa potpuno jedinstvenim arhitektonskim rešenjima posebno u kontekstu carskog rezidencijalnog i memorijalnog kompleksa Felix Romuliana. Rezidencijalni i memorijalni kompleks na arheološkom nalazištu Vrelo-Šarkamen podigao je imperator Maksimin Daja, ujak imperatora Galerija, koji je po svom uzoru, podigao Felix Romuliana-u, u 4. veku.
U mauzoleju na Šarkamenu otkriven je grob kremirane carice-majke sa setom njenog ličnog zlatnog nakita. Najnovijim istraživanjima na Šarkamenu, otkriveni su ostaci starije arhitekture (vila rustika), koja je na istom mestu prethodila monumentalnom utvrđenju carske palate, istovetno kao na Gamzigradu.
Osim značaja za nauku i kulturu, kompleks carske palate i mauzoleja smešten je u ambijentu netaknute prirode, izuzetne lepote, u dolini Vrelske reke, okružene hrastovim šumama, sa očuvanom bogatom faunom, stvara izuzetne uslove za razvoj ne samo kulturnog, već i ekološkog i etno-turizma.
